Zorgen dat mensen met dementie en hun naasten volledig mee kunnen doen in onze samenleving en goede ondersteuning en zorg krijgen. Dat is een van de doelen van de Nationale Dementiestrategie 2021-2030 die het kabinet op 30 november 2020 presenteerde. Ook de gemeente heeft daarbij een rol. Belangrijk is bijvoorbeeld het bieden van ontmoetings­mogelijkheden en betekenisvolle dagactiviteiten dichtbij huis. Waar hebben we het dan zoal over? In dit artikel een overzicht.

De overheid streeft ernaar dat in 2030 80 procent van de thuiswonende mensen met dementie toegang heeft tot een ontmoetingsplek vlakbij huis. Daar kunnen zij onder meer deelnemen aan activiteiten die aansluiten bij hun wensen en behoeften. VWS ondersteunt gemeenten op verschillende manieren bij het opzetten of doorontwikkelen van een vraaggericht aanbod van

dagactiviteiten, al dan niet op een speciaal daarvoor ingerichte ontmoetingsplek. Deze activiteiten passen bij de beweging naar een meer dementievriendelijke samenleving. Daarin kunnen mensen met dementie zoveel mogelijk doorgaan met wat ze voor de diagnose ook al deden. Gemeenten, verenigingen, clubs, scholen en bedrijven, zij dragen allemaal bij aan een samenleving die makkelijker en beter omgaat met mensen met dementie.

Betekenisvolle dagactiviteiten

Dagactiviteiten zijn voor mensen met dementie en hun naasten van belang om meerdere redenen: om gezond te blijven, om in contact te blijven met anderen en ook om te leren omgaan met (de gevolgen van) dementie. Mensen met dementie zeggen dat hun kwaliteit van leven beter wordt wanneer zij zich nuttig voelen, plezier beleven aan activiteiten en sociale contacten onderhouden.

Motivatie om mee te doen aan zinvolle dagactiviteiten 

Uit onderzoek onder mensen met dementie komen drie hoofdredenen naar voren voor deelname aan dagactiviteiten:

  1. In contact blijven met jezelf: mensen willen graag doorgaan met alledaagse activiteiten die zij vroeger ook ondernamen. Dit helpt mensen hun vertrouwde levensstijl, overtuigingen en waarden te behouden.
  2. In contact blijven met anderen: mensen ondernemen activiteiten met anderen om niet alleen te zijn of zich alleen te voelen en om betekenisvolle relaties te onderhouden. Gezamenlijke dagactiviteiten dragen bij aan het gevoel ergens bij te horen.
  3. Zich begeven in een veilige en vertrouwde omgeving: een vertrouwde omgeving geeft mensen met dementie een gevoel van samenhang.

Bron: ‘Onderzoek Zinvolle dagactiviteiten in gemeenten voor mensen met dementie’, pagina 9, Movisie, juni 2021.

‘Betekenisvol’ zijn activiteiten waar mensen plezier en ontspanning aan beleven, waardering aan ontlenen, waardoor zij zich nuttig voelen of waarbij een beroep wordt gedaan op het lerend vermogen. Voor het bereiken van een gevoel van zingeving is ook sociale interactie van groot belang. Vooral het van betekenis kunnen zijn voor een ander, maakt het leven van mensen met dementie de moeite waard. Zinvolle activiteiten hebben niet alleen een gunstig effect op de persoon zelf, maar ook op de mantelzorger. Het kan voor beiden een vorm van respijt zijn, juist ook om het in de thuissituatie vol te kunnen houden.

Movisie-onderzoek ‘Zinvolle  dagactiviteiten voor mensen met dementie’ 

Lees verder

Betekenisvolle dagactiviteiten

Zorgen voor mensen met dementie is een zware taak. Dat blijkt ook uit onderzoek: zorgende familieleden van mensen met dementie hebben, vergeleken met de algemene bevolking, een verhoogd risico op gezondheidsproblemen. Naast Odensehuizen, zorgboerderijen en andere plekken voor dagactiviteiten, zijn de afgelopen vijfentwintig jaar overal in Nederland ontmoetingscentra opgezet waar mensen met dementie en hun mantelzorgers ondersteuning kunnen krijgen. Er zijn er 180 in Nederland en ze zijn zó succesvol dat er vanuit het buitenland veel interesse is voor deze Nederlandse aanpak. Er zijn wereldwijd inmiddels zo’n 70 ontmoetingscentra opgezet, van Italië, Polen en Engeland tot onder meer in Australië, Suriname en Japan.


In de ontmoetingscentra kunnen mensen buurtgenoten ontmoeten, deelnemen aan activiteiten en sociale contacten opdoen. De begeleiding is persoonsgericht, met als doel mensen te leren omgaan met de gevolgen van dementie en (weer) levenskwaliteit te ervaren. Voor de mantelzorgers zijn er informatiebijeenkomsten en gespreksgroepen voor praktische, emotionele en sociale steun. Belangrijk verschil met reguliere dagbesteding is dat de centra zijn geïntegreerd in de wijk, in buurt- en ouderencentra, terwijl reguliere dagbesteding vaak in verzorgings- of verpleeghuizen wordt georganiseerd. Uit onderzoek blijkt dat deze ontmoetingscentra onder meer leiden tot een positiever zelfbeeld en uitstel van een verpleeghuisopname: na zeven maanden bleek slechts 4 procent van de bezoekers van ontmoetingscentra te zijn opgenomen, tegenover 30 procent bij reguliere dagbesteding. Mantelzorgers voelen zich door de ondersteuning minder belast en beter in staat de zorg op zich te nemen.

Ontmoetingscentra voor mensen met dementie en hun verzorgers

Lees verder

Sociale benadering dementie

Een betrekkelijk nieuwe loot aan de stam in de ondersteuning van mensen met dementie en hun naasten, is de zogeheten ‘sociale benadering dementie’ (SBD). Daarin staat de leefwereld van de persoon en zijn of haar omgeving centraal. Eventuele hulp of ondersteuning gebeurt vanuit wat nog wél kan en waar iemand geluk en plezier uithaalt. Het medische aspect van de aandoening speelt zeker een rol, maar staat nooit voorop. Het gaat er vooral om hoe mensen betekenisvolle relaties kunnen blijven onderhouden en zingeving kunnen vinden. Mensen met dementie vinden het immers vaak het ergst dat ze sociaal buiten de boot vallen.


Binnen de sociale benadering ligt een focus op de psychosociale kant van de ziekte. Zogeheten SBD-teams breiden het netwerk van de mensen om wie het gaat flexibel uit. Die teams bestaan uit vrijwilligers, professionals uit zorg of welzijn of bijvoorbeeld studenten. Het team ondersteunt het hele systeem om de persoon heen, op een manier die bij hem of haar past. Ook mensen zonder achtergrond in zorg of welzijn kunnen dit goed. Evaluaties laten zien dat SBD positief uitwerkt op de kwaliteit van leven, en door de inzet van vrijwilligers ook op de krappe arbeidsmarkt.

Positieve Gezondheid

De verschillende aanpakken rond ontmoetingsmogelijkheden en zinvolle dagactiviteiten in dit artikel sluiten heel goed aan bij Positieve Gezondheid. Daarin staat een brede kijk op gezondheid centraal, met aandacht voor verschillende levensdomeinen. Niet alleen het fysieke aspect, maar ook het cognitieve, sociale, psychologische, spirituele en seksuele doen ertoe. Het accent ligt dus ook niet op ziekte, maar op mensen zelf, op hun veerkracht en op wat hun leven betekenisvol maakt. Positieve Gezondheid gaat niet over een positieve kijk op gezondheid; het gaat om de brede blik. En precies dát is wat gemeenten voor ogen hebben als zij dementievriendelijk willen worden.

Een plek om tot rust te komen

‘Ik weet sinds kort dat ik dementie heb, op jonge leeftijd. Na een periode dat ik me aangeslagen, verdrietig en machteloos voelde, is er nu een bepaalde vorm van ‘acceptatie’. Toch merk ik voor mezelf én voor mijn gezin dat het wel eens goed zou zijn als ik even ‘weg’ ben. Om mezelf op te laden, zaken te verwerken en met mensen te praten die emotioneel iets verder van je afstaan. En voor mijn gezin een stukje rust, omdat ‘het dementeren’ toch de rode draad in ons leven is geworden. Ik zoek dus een plek waar ik een paar dagen met andere jonge mensen met dementie kan zijn om te ontspannen en waar ik kan praten. Het moet voor mij geen plek zijn waar je het gevoel hebt dat je een patiënt bent. Weet iemand zo’n plek?’


Een deelnemer aan het forum op Dementie.nl

Actief blijven, het werkt! 

‘Lotgenoten zijn je redding. Door sociaal en fysiek actief te blijven, kun je langer meedoen en ook langer zonder extra zorg. Je vergroot het aantal zorgarme jaren; dat leid ik af uit wetenschappelijk onderzoek. Het belang van zinvolle dagactiviteiten is wat mij betreft overduidelijk. Bezuinig er dus niet op! Meerjarige financiering zorgt voor een goede basis. Hoe kun je als gemeente kiezen? Concepten als ontmoetingscentra en Odensehuizen zijn goed onderbouwd. Een Odensehuis wordt vaak gestart door burgers. En waar in een ontmoetingscentrum meer betaalde medewerkers rondlopen, zijn in een Odensehuis vooral de mensen zelf actief, ook hun mantelzorgers. Mensen met dementie kunnen er ook vrijwilligerswerk doen. Als je bottom-up en laagdrempelig iets wilt realiseren, kies dan voor het Odensehuis. Hebben mensen meer ondersteuning nodig, dan is een ontmoetingscentrum een goede keuze.’


Julie Meerveld, manager Belangenbehartiging en Regionale Hulp bij Alzheimer Nederland

Bronnen