Gemeenten hebben een belangrijke rol in het dementievriendelijker maken van de samenleving. Daarbij horen passende en toegankelijke dagactiviteiten, op de persoon gericht. Dat zei Leonard Geluk, algemeen directeur van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), op 14 oktober 2021 in het webinar ‘Focus op dementie; het belang van zinvolle activiteiten’. Zijn pleidooi: ook bij krappe budgetten kun je als gemeente veel doen voor mensen met dementie en hun mantelzorgers. Hieronder 10 tips uit de lokale praktijk, opgepikt uit de praktijkverhalen die tijdens het webinar naar voren kwamen.

Tip 1

Ga thuis langs bij mensen met dementie

Om echt te weten wat er leeft bij mensen met dementie (en hun naasten) werkt het heel goed om eens op huisbezoek te gaan. Of samen een wandeling te maken. Vraag wat mensen bezig houdt in hun leven. Zijn er dingen die zij vroeger graag deden, maar die nu niet meer zomaar gaan? Maak verbinding en peil de behoeften. De een wil graag naar de dagbesteding, terwijl een ander zich meer thuis voelt in een café-achtige setting, een biljartclub of een museum. Of bij vrijwilligerswerk. Wat je ook aanbiedt, zinvolle dagactiviteiten zijn altijd maatwerk.

Tip 2

Ga tegelijk ook in gesprek met de mantelzorgers(s)

Wie met mantelzorgers praat, komt er sneller achter wat ‘de vraag achter de vraag’ is. Ga ook hier gewoon naar mensen toe en kijk wat er bij iemand thuis gebeurt. En zoek dan samen naar een oplossing. Niet alleen voor de persoon met dementie, maar juist ook voor de mantelzorger. Organiseer gespreks­groepen waarin mensen van elkaar kunnen leren. Bijvoorbeeld hoe je dat nu thuis doet, leven met dementie.

Tip 2

Tip 3

Maak mensen nieuwsgierig 

Het Amsterdams Ontmoetingscentrum de Pijp heeft een café voor iedereen. Bezoekers uit de stad worden nieuwsgierig naar hoe het is om te leven met dementie, een eerste stap naar een dementievriendelijke samenleving. Organiseer bij mooi weer ook eens iets op straat. Noem jezelf ‘de club van vergeetachtigen’, en de drempel wordt nog lager. Zo krijg je ook mensen naar je activiteit die ‘dementie’ misschien nog een lastig etiket vinden.

Tip 4

Geef goede voorlichting en bied trainingen aan

In een dementievriendelijke samenleving weten mensen wanneer er iets aan de hand is met een ander. Met voorlichting kun je het stigma van dementie wegnemen. Trainingen geven mensen handvatten iets te doen, bijvoorbeeld met een niet-pluis-gevoel. Naast het aanbod van Samen Dementievriendelijk kunnen lokale casemanagers dementie trainingen verzorgen. Of volg een e-learning 'Dementie achter de voordeur' of de STAR-cursus. Ook die zijn geschikt voor gemengde groepen van burgers en professionals.

Tip 4

Tip 5

Besteed extra aandacht aan mensen met een migratieachtergrond

Migrantenouderen met dementie zijn vaak niet goed in beeld en veel van hun mantelzorgers zijn overbelast. Mensen met een migratieachtergrond maken meestal ook minder gebruik van inloopvoorzieningen of dagactiviteiten. Betrek dus actief de migrantenorganisaties in je gemeente. Vorm een kernteam met professionals, een ‘buitenring’ met professionals, buurtbewoners en vrijwilligers, en zet samen iets op. Denk overigens ook aan bijzondere doelgroepen als hogeropgeleiden of jonge mensen met dementie.

Tip 6

Loop zelf regelmatig mee met een activiteit 

Verlies nooit uit het oog voor wie je het allemaal doet. Ga regelmatig langs bij de aanbieders van dagactiviteiten. En maak er meer van dan een werkbezoek met de wethouder. Door zelf een middag mee te doen, krijg je echt een gevoel bij hoe het werkt in de praktijk en hoe de deelnemers het ervaren. Niet alleen leerzaam, je onderhoudt meteen je netwerk. Schakel de ketenregisseur van het regionale dementienetwerk in voor een mooie rondgang.

Tip 6

Tip 7

Bouw aan een netwerk van signaleerders en verwijzers 

Zorg voor een goed op elkaar ingespeeld netwerk van verwijzers. Niet alleen huisartsen, het buurtteam en casemanagers zijn van belang. Ook dementievriendelijke winkeliers, vrijwilligers en de wijkagent kunnen mensen wijzen op dagactiviteiten en mantelzorgondersteuning. Betrek sport, cultuur en de plaatselijke bibliotheek bij het netwerk. Stimuleer dat deze casemanagers de ‘sociale kaart’ in beeld hebben. En praat niet alleen met elkaar, maar ga samen aan de slag. Dan wordt het iets van iedereen.

Tip 8

Zet huisartsen – of andere zorgverleners – in als ambassadeur 

Als vertrouwensfiguur voor ouderen kan de huisarts een cruciale rol spelen in een tijdige verwijzing van mensen met dementie en hun mantelzorgers naar ontmoetingsplekken en zinvolle dagactiviteiten. Om huisartsen te stimuleren dit op te pakken binnen het netwerk van professionele verwijzers, kan het helpen om een betrokken huisarts als ambassadeur in te zetten. Maak samen een rondje en betrek zo de eerste lijn. Ook verpleegkundig specialisten, geriaters, specialisten ouderengeneeskunde of praktijkondersteuners kunnen goede ambassadeurs zijn.

Tip 8

Tip 9

Zorg voor bestuurlijke steun

De betrokkenheid vanuit de brede lokale gemeenschap is cruciaal, maar ook de wethouder moet echt achter de gekozen aanpak staan. Vanuit zijn of haar rol in het sociaal domein kan een wethouder ook ruimte creëren die nog vaak beperkt wordt door schotten in de financiering. Regionale afdelingen van Alzheimer Nederland hebben vaak goede contacten met gemeenteraad en ambtenaren. Schakel ze in om lijntjes te leggen.

Tip 10

Werk vanuit het concept Positieve Gezondheid

Volgens het concept Positieve Gezondheid is de mens veel meer dan zijn of haar ziekte. Essentieel is het kunnen omgaan met uitdagingen op alle levensterreinen. Dit bredere perspectief helpt bij het komen tot een breed scala aan activiteiten. Van muziek en andere cultuur tot lichamelijk actief zijn en samen genieten van de natuur. Dat zijn allemaal werkzame elementen van een aanbod dat het leven betekenisvol maakt.

Tip 10

Webinar ‘Focus op dementie; het belang van zinvolle activiteiten’ 

De 10 tips in dit artikel zijn een verwerking van ervaringen uit de lokale praktijk die naar voren kwamen tijdens het het webinar ‘Focus op dementie; het belang van zinvolle activiteiten’ dat VNG en VWS op 18 oktober 2021 organiseerden. Wil je nog een keer de mooie voorbeelden uit de praktijk bekijken en de tafelgesprekken naluisteren? Kijk dan hier het webinar terug. Inspireer ook anderen in jouw netwerk, dus deel de uitzending vooral zo breed mogelijk!

Optreden van de Odenseband tijdens het webinar. Verschillende Odensehuizen bieden bezoekers zo de gelegenheid samen muziek te maken.